PIJN BIJ TANDARTSEN : MUSCULOSKELETALE AANDOENINGEN BEGRIJPEN EN VOORKOMEN

Rugpijn, gespannen schouders, pijnlijke polsen: pijn bij tandartsen is geen onvermijdelijk beroepsrisico, maar wel het rechtstreekse gevolg van de houdingen die dagelijks aan de stoel worden aangenomen. Tandartsen en tandartsassistenten oefenen een precisieberoep uit dat langdurige statische houdingen, repetitieve bewegingen en intense concentratie vereist — een combinatie die musculoskeletale aandoeningen (MSA) in de hand werkt. Het goede nieuws: de klachten zijn te voorkomen met eenvoudige houdingsoefeningen en aangepast ergonomisch materiaal. Hieronder overlopen we de oorzaken, concrete oplossingen en de juiste reflexen om vandaag nog te integreren in je praktijk.

Waarom kampen tandartsen met musculoskeletale klachten?

Dwangmatige houdingen, herhaling van bewegingen, isometrische spanning in de schouders en een verkeerde werkhouding vormen de belangrijkste risicofactoren voor MSA bij tandartsen:

• Langdurig zitten, wat spanning veroorzaakt in de onderrug, de bovenrug en de nek, evenals circulatieproblemen in de onderste ledematen.

• Gestrekte armen en gebogen ellebogen, wat spanning veroorzaakt in de schouders, de nek en het hoofd.

• Visuele vermoeidheid, die spanning veroorzaakt in de volledige wervelkolom en de schedel.

• Hyperextensie of hyperflexie van de pols, met spanning in het volledige bovenlidmaat als gevolg.

• Verzwarende factoren: deze gedwongen houding wordt lange minuten aangehouden, met zo'n hoge concentratie dat de practicus — en vaak ook de assistent(e) — de adem inhoudt.

• Het carpaaltunnelsyndroom: dit syndroom veroorzaakt een beknelling van de middenzenuw ter hoogte van de pols, die verergert door repetitieve bewegingen.

Na verloop van tijd gaan deze spanningen gepaard met een reeks symptomen: ontstekingen, functionele of neurologische klachten, die chronisch kunnen worden als er geen preventieve en onderhoudsmaatregelen worden genomen.

Dagelijks een houdingsoefening uitvoeren

In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, ontstaan musculoskeletale klachten al vroeg in de loopbaan van tandartsen: het gaat dus niet om een onvermijdelijk gevolg van leeftijd of om een degeneratieve aandoening, maar wel om een kwestie van preventie.

De onderstaande oefening helpt om het lichaam voor te bereiden en te onderhouden. Ze wordt best 's ochtends uitgevoerd, om de spierketens te stimuleren die een goede houding ondersteunen, en kan doorheen de dag herhaald worden om opgebouwde spanning te verlichten. Voor een optimaal effect is het belangrijk om de ademhalingsinstructies goed op te volgen: zij activeren het ontspannende effect van dit protocol.

1. Startpositie: sta rechtop, voeten plat op de grond. Voel het contact van de hielen en van de eerste en vijfde teen met de vloer.

2. Opening: adem diep in en spreid de armen en vingers.

3. Nekrotatie: draai het hoofd en adem diep uit terwijl je zo ver mogelijk naar achteren kijkt, herhaal dan aan de andere kant (figuur 1).

4. Rugstretch: buig de knieën, kantel het bekken naar achteren (delordose), en rond geleidelijk de rug af door voorover te buigen en het voorhoofd richting de knieën te brengen, terwijl je diep uitademt. Stop de beweging zodra je ook maar de minste pijn voelt (figuur 2).

Ergonomische oplossingen om spierpijn te voorkomen

Om de belangrijkste fysieke belasting te verminderen, zijn drie pijlers essentieel: een goede werkopstelling, een gecorrigeerde houding en aangepast ergonomisch materiaal.

• Voeten plat op de grond voor een goede stabiliteit, met het lichaam licht voorovergebogen om te vermijden dat de armen gestrekt worden.

• Heupen in een hoek van meer dan 110 graden.

• Ellebogen dicht tegen het lichaam om de schouders te beschermen.

• Een goed gekozen zitting: verstelbaar in hoogte en voorwaartse kanteling. Een zadelstoel, verstelbaar in breedte, is een interessante optie omdat ze zich aanpast aan de lichaamsbouw van elke gebruiker.

• Armondersteuning, om de schouder te ontlasten — sommige stoelen zijn hiervoor uitgerust met een verstelbare armsteun.

• Optische hulpmiddelen en verbeterde verlichting om visuele vermoeidheid te beperken.

• Aangepaste handschoenen ter voorkoming van het carpaaltunnelsyndroom.

Ten slotte mag de positie van de patiënt niet over het hoofd gezien worden: zorg ervoor dat de patiënt zo comfortabel mogelijk ligt, zodat je zelf je werkhouding optimaal kan aanpassen.

Pijn bij tandartsen is geen onvermijdelijk gevolg van het beroep: het is het resultaat van houdingen en gewoontes die wel degelijk bij te sturen zijn. Door een dagelijkse houdingsoefening te combineren met een doordachte ergonomische werkopstelling en aandacht voor de positie van de patiënt, kunnen tandartsen en hun assistenten het risico op musculoskeletale klachten aanzienlijk verminderen en hun werkcomfort op lange termijn behouden. Preventie begint vandaag, beweging na beweging.